اگر در صنعت ریختهگری دایکست فعالیت دارید، حتماً میدانید که قالب دایکست قلب تپندهی تولید است. هر چقدر این قلب سالمتر و بادوامتر کار کند، خط تولید شما هم روانتر و کمهزینهتر پیش میرود.
اما مسئله اینجاست که خیلی از قالبها زودتر از موعد دچار سایش، ترک، یا تغییر شکل میشوند و هزینههای سنگینی روی دست تولیدکننده میگذارند. در حالی که با رعایت چند نکتهی ساده ولی مهم، میشود عمر مفید قالب دایکست را چند برابر کرد.
در ادامه قراره با هم ۵ راز مهم و کاربردی رو مرور کنیم که نتیجهی سالها تجربه در قالبسازی و نگهداری قالبهای دایکست هست. اگر تا آخر مقاله با ما بمونید، قول میدیم دیدتون نسبت به نگهداری قالب کاملاً عوض بشه.
- برای آشنایی با پوششهای محافظ، مقاله «پوششدهی DLC برای افزایش عمر قالب» را مطالعه کنید.
- برای تشخیص زمان تعمیر، مقاله «کی قالب صنعتی را تعمیر کنیم؟» را مطالعه کنید.
انتخاب صحیح فولاد قالب
اولین و مهمترین عامل دوام قالب دایکست، جنس فولاد استفادهشده در ساخت قالب است. خیلی وقتها تولیدکنندهها به خاطر صرفهجویی در هزینه، از فولادهای معمولی استفاده میکنن، ولی بعد از چند هزار سیکل تزریق، قالب شروع به ترک خوردن میکنه.
فولادهایی مثل H13 یا 1.2344 ESR جزو بهترین گزینهها برای قالب دایکست هستند چون در برابر حرارتهای بالا و شوکهای حرارتی مقاومت خیلی خوبی دارن.
از طرفی، فرآیند تمپرینگ (Tempering) یا عملیات حرارتی دقیق بعد از سختکاری، خیلی مهمه. اگر تمپر درست انجام نشه، فولاد شکننده میشه و در دمای بالا ترک میخوره. پس یادتون باشه که انتخاب فولاد فقط نیمی از کاره؛ عملیات حرارتی اصولی نیمهی دیگهی ماجراست.
طراحی اصولی مسیرهای خنککاری
یکی از دلایل اصلی خرابی زودرس قالب دایکست، طراحی غلط کانالهای خنککننده است. اگر سیستم خنککاری درست طراحی نشه، بخشهایی از قالب بیش از حد داغ میشن و همین باعث ترک حرارتی و تغییر شکل سطح میشه و مجبور به تعمیر قالب دایکست میشیم.
در طراحی قالبهای حرفهای، همیشه باید دمای سطح قالب بین ۱۸۰ تا ۲۲۰ درجه سانتیگراد کنترل بشه. برای این کار باید مسیرهای خنککننده به صورت متوازن و نزدیک به نواحی بحرانی طراحی بشن.
در قالبسازی مدرن، استفاده از شبیهسازی جریان حرارتی (Thermal Simulation) خیلی کمک میکنه تا قبل از ساخت، نقاط داغ (Hot Spot) قالب شناسایی بشن و طراحی اصلاح بشه. این کار شاید در ابتدا زمانبر باشه، ولی در بلندمدت عمر قالب رو چندین برابر میکنه.
روانکاری اصولی قالب در هر سیکل
خیلیها فکر میکنن اسپری کردن روغن روی قالب فقط برای راحتتر جدا شدن قطعه است، اما در واقع روانکار نقش حیاتی در افزایش عمر قالب دایکست داره.
روانکاری درست باعث میشه:
-
دمای قالب یکنواخت بمونه
-
سطح قالب دچار سایش یا خوردگی نشه
-
از چسبیدن آلومینیوم یا روی به دیواره قالب جلوگیری بشه
اما نکته مهم اینه که روانکار باید هم از نظر نوع، هم از نظر مقدار، و هم زمان اسپری تنظیم بشه. مثلاً اگر روانکار بیش از حد اسپری بشه، بخار آب زیاد ایجاد میکنه و ممکنه حفرههای ریز روی سطح قطعه بهوجود بیاد.
در شرکتهایی مثل مدرن قالب، همیشه قبل از تحویل قالب، سیستم روانکاری استاندارد پیشنهاد و تست میشه تا کارفرما در خط تولید دچار این مشکلات نشه.
نگهداری و سرویس منظم قالب
هیچ قالبی بدون نگهداری اصولی دوام نمیآره، حتی اگر بهترین فولاد دنیا در اون استفاده شده باشه.
بعد از هر دورهی کاری، باید قالب تمیز، چک و سرویس بشه. مهمترین کارهایی که باید انجام بشن:
-
تمیز کردن حفرهها از باقیماندهی فلز
-
بررسی ترکها یا سایش در قسمتهای بحرانی
-
چک کردن سیستم خنککاری
-
بازبینی دقیق بوشها و سنبهها
اگر این موارد بهموقع انجام بشن، میتونید تا چند برابر سیکل تزریق بیشتر از قالب استفاده کنید.
در واقع، سرویس منظم مثل بیمهی عمر برای قالبه؛ شاید در لحظه هزینه داشته باشه، ولی در طول زمان چندین برابر بهصرفهتره.
تنظیم درست پارامترهای دستگاه دایکست
حتی اگر بهترین قالب دنیا رو داشته باشید، ولی تنظیمات دستگاه درست نباشه، دوام قالب خیلی زود از بین میره.
فشار تزریق، دمای مذاب، سرعت تزریق، زمان پر شدن قالب و حتی دمای قالب قبل از شروع سیکل، همگی روی عمر قالب تأثیر مستقیم دارن.
مثلاً فشار زیاد باعث میشه فلز مذاب با شدت به دیوارهها برخورد کنه و باعث سایش شدید سطح قالب بشه.
از طرفی اگر دمای مذاب خیلی بالا باشه، شوک حرارتی ایجاد میکنه و فولاد دچار خستگی میشه.
پس همیشه باید اپراتور دستگاه دایکست، تنظیمات رو بر اساس نوع آلیاژ، حجم قطعه و طراحی قالب تنظیم کنه.
جمعبندی
افزایش دوام قالب دایکست فقط به یک عامل بستگی نداره. ترکیبی از طراحی درست، متریال باکیفیت، نگهداری اصولی و استفادهی صحیح در خط تولید باعث میشه قالب سالها بدون افت کیفیت کار کنه.
اگر به قالب دایکست به چشم یک ابزار ساده نگاه کنید، احتمالاً زود از کار میافته؛ ولی اگر اون رو مثل قلب خط تولیدتون بدونید، حتماً با رعایت این ۵ راز، عمر مفیدش چند برابر میشه.
تجربهی ما در مدرن قالب نشون داده که توجه به همین جزئیات کوچک، میتونه شکلدهنده تفاوت بین یک قالب معمولی و یک قالب حرفهای با عمر بالا باشه.
سؤالات متداول درباره افزایش دوام قالب دایکست
۱. مهمترین عامل خرابی زودرس قالب دایکست چیه؟
معمولاً حرارت بیش از حد و شوک حرارتی باعث ترک و سایش سطح قالب میشن.
۲. آیا نوع آلیاژ مذاب روی عمر قالب تأثیر داره؟
بله، آلیاژهایی مثل آلومینیوم بهخاطر دمای بالای تزریق، فشار بیشتری روی قالب وارد میکنن.
۳. هر چند وقت یکبار باید قالب دایکست سرویس بشه؟
بسته به نوع تولید، هر چند هزار سیکل یکبار باید سرویس و بازبینی انجام بشه.
۴. بهترین نوع فولاد برای قالب دایکست چیه؟
فولادهای H13 و 1.2344 ESR از بهترین گزینهها هستن چون مقاومت حرارتی بالایی دارن.
۵. آیا میشه قالبهای قدیمی رو بازسازی کرد؟
بله، با انجام اورهال و سختکاری مجدد میشه عمر قالبهای قدیمی رو افزایش داد.
۶. نقش خنککاری در دوام قالب چقدره؟
خیلی زیاد. سیستم خنککاری مناسب از ایجاد ترک حرارتی جلوگیری میکنه.
۷. آیا روانکارهای معمولی برای قالب دایکست مناسب هستن؟
خیر، باید از روانکارهای مخصوص دایکست با پایهی سیلیکونی یا گرافیتی استفاده بشه.
۸. چطور بفهمیم قالب نیاز به تعمیر داره؟
وقتی کیفیت قطعه افت کنه، ترکهای سطحی دیده بشن یا فلز به قالب بچسبه، یعنی زمان سرویسه.
۹. استفاده از دستگاه دایکست تنظیمنشده چه عواقبی داره؟
باعث سایش سریع، شوک حرارتی، و حتی شکست قالب میشه.
۱۰. آیا طراحی سهبعدی در افزایش عمر قالب تأثیر داره؟
قطعاً. طراحی سهبعدی و شبیهسازی حرارتی کمک میکنه نقاط بحرانی قبل از ساخت اصلاح بشن.
بدون نظر